इम्युनोथेरापी : Frequently Asked Questions

इम्युनोथेरापी क्यान्सर उपचारको एउटा आधुनिक पद्धति हो। यसले किमोथेरापीले जस्तो क्यान्सरका कोषहरूलाई सिधै नमारेर बिरामीको आफ्नै शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता (Immune system) लाई बलियो बनाउँछ। यसरी मजबुत भएको शरीरको प्राकृतिक शक्तिले क्यान्सरका कोषहरूलाई पहिचान गरेर नष्ट गर्छ।

होइन, यी दुई पूर्ण रूपमा फरक उपचार हुन्। किमोथेरापीले शरीरमा तीव्र गतिमा बढिरहेका क्यान्सर कोष र केही स्वस्थ कोष दुवैलाई सिधै असर गर्छ। तर इम्युनोथेरापीले शरीरको आफ्नै सिपाही अर्थात् इम्युन सिस्टमलाई क्यान्सरविरुद्ध लड्न तालिम दिने र ब्युँझाउने काम गर्छ। त्यसैले यसको काम गर्ने तरिका र असर फरक हुन्छ।

इम्युनोथेरापीका omissionहरू सामान्यतया नसाबाट सुई (IV Infusion) मार्फत दिइन्छ, जसरी किमोथेरापी वा स्लाइन दिइन्छ। अस्पतालमा भर्ना भइरहनु पर्दैन, डे-केयरमै यो उपचार गराएर घर फर्कन सकिन्छ। सामान्यतया औषधिको प्रकार हेरी एक पटक सुई दिन आधा घण्टादेखि एक घण्टाको समय लाग्छ र यसलाई हरेक २, ३ वा ४ हप्ताको अन्तरालमा दोहोर्‍याउनु पर्ने हुन्छ।

अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा विकास भएका पेटेन्टेड ब्रान्डेड औषधिहरू निकै खर्चिला छन् र नेपालमा पनि यसको लागत उच्च नै छ। धेरैजसो नेपाली बिरामीका लागि यो नियमित रूपमा धान्न गाह्रो हुने खालको हुन्छ। तर हालका वर्षहरूमा केही नयाँ विकल्पहरू उपलब्ध हुन थालेका छन् जसले उपचार खर्चलाई उल्लेख्य रूपमा कम गराउन मद्दत पुर्‍याउँछन्।

धेरै बिरामीमा यो संशय पाइन्छ। तर कम मूल्यका वा बायोसिमिलर औषधिहरू पनि कडा वैज्ञानिक अनुसन्धान र अन्तर्राष्ट्रिय गुणस्तर परीक्षण पूरा गरेर मात्र बजारमा ल्याइएका हुन्छन्। यिनीहरूले क्यान्सरका कोषसँग लड्ने क्षमता महँगा औषधि जत्तिकै राख्छन्। नेपालका स्थापित क्यान्सर अस्पतालहरूमा अचेल धेरै बिरामीले यो विकल्प अपनाएर राम्रो नतिजा पाइरहनुभएको छ।

इम्युनोथेरापी कति समयसम्म दिने भन्ने कुरा क्यान्सरको प्रकार र यसले बिरामीको शरीरमा कत्तिको राम्रो काम गरिरहेको छ भन्ने कुरामा भर पर्छ। यदि औषधिले राम्रो काम गरिरहेको छ र कुनै कडा साइड इफेक्ट देखिएको छैन भने सामान्यतया यो उपचार एकदेखि दुई वर्षसम्म जारी राख्न सकिन्छ। बिचबिचमा सिटी स्क्यान वा पेट स्क्यान गरेर यसको प्रभावकारिता हेरिन्छ।

हो, हालै सार्वजनिक भएको एउटा ठूलो अन्तर्राष्ट्रिय वैज्ञानिक अनुसन्धान (DELII Trial) ले निकै सकारात्मक नतिजा देखाएको छ। यस अध्ययनका अनुसार टाउको र घाँटीको क्यान्सर भएका बिरामीहरूमा निकै कम मात्रा (जस्तै मात्र २० एमजी निभोलुम्याब - Nivolumab) प्रयोग गर्दा पनि यसले क्यान्सरसँग लड्न प्रभावकारी रूपमा काम गरेको पाइएको छ। यो विधिले साधारण किमोथेरापीको तुलनामा बिरामीको आयु लम्ब्याउन र रोग नियन्त्रण गर्न अझ राम्रो भूमिका खेलेको प्रमाणित भएको छ।

अनुसन्धान अनुसार स्वीकृत पूरा मात्रा (Full Dose) वा साधारण किमोथेरापीको तुलनामा यो कम मात्राको इम्युनोथेरापीमा कडा खालका साइड इफेक्टहरू निकै कम रैछन्। यसले गर्दा उपचारको समयमा बिरामीको जीउ धेरै गल्ने वा कमजोर हुने हुँदैन र बिरामीले आफ्नो दैनिक जीवन सहज रूपमा बिताउन सक्छन्।