हाम्रो अनुभव र सोच
कपडा फेर्दै गर्दा पहिलोपटक स्तनमा सानो गिर्खा महसुस भयो... धेरैजसो बिरामीहरूको कथा यसरी नै सुरु हुन्छ। सुरुमा धेरैलाई डर लाग्नु वा दुख्दैन भनेर बेवास्ता गर्नु स्वाभाविक हो। तर क्यान्सरको शङ्का लाग्नु भनेको नडराई सहि कदम चाल्ने समय हो।
आजको आधुनिक चिकित्सा प्रविधिले स्तन क्यान्सरको उपचारलाई धेरै सरल र प्रभावकारी बनाएको छ। धेरैजसो अवस्थामा पूरै स्तन नहटाई ट्युमर मात्र निकालेर (स्तन जोगाउने शल्यक्रिया) उपचार गर्न सकिन्छ। त्यसैगरी, सही औषधिको छनोटले क्यान्सर निको हुने सम्भावना एकदमै उच्च रहन्छ।
छोरी, बहिनी वा परिवारका सदस्यहरूका लागि विशेष जानकारी: यदि तपाईंको घरमा आमा, दिदीबहिनी वा आफन्तलाई स्तनमा गिर्खा वा केही परिवर्तन देखिएको छ भने, उहाँहरूलाई परामर्शका लागि प्रोत्साहन गर्नुहोस्। KCC मा हाम्रा अनुभवी महिला डाक्टरहरू र संवेदनशील टिमले गोपनीयता कायम राख्दै सहज वातावरणमा परामर्श उपलब्ध गराउनुहुन्छ।
स्तन क्यान्सर उपचार: मुख्य कुराहरू
बायोमार्कर र प्रकार
प्रत्येक स्तन क्यान्सर फरक हुन्छ। बायोप्सी रिपोर्टमा हुने ER, PR, HER2, र Ki-67 को अवस्था अनुसार नै हर्मोन थेरापी वा टार्गेटेड थेरापी तय गरिन्छ।
स्तन जोगाउने शल्यक्रिया
प्रारम्भिक चरणमा लम्पेक्टमी (Lumpectomy) मार्फत ट्युमर मात्र निकालेर स्तन जोगाउन सकिन्छ। धेरैजसो अवस्थामा पूरै स्तन हटाउनु (Mastectomy) पर्दैन।
HER2 टार्गेटेड थेरापी
HER2-Positive क्यान्सरमा Trastuzumab (Herceptin) र Pertuzumab जस्ता आधुनिक टार्गेटेड औषधिहरू नेपालमै सर्वसुलभ उपलब्ध छन्।
मुटु सुरक्षित राख्ने रेडियोथेरापी
देब्रे स्तनको क्यान्सरमा सेकाइ गर्दा मुटुलाई सुरक्षित राख्न KCC मा DIBH (Deep Inspiration Breath Hold) प्रविधिको प्रयोग गरिन्छ।
स्तन क्यान्सरका प्रकारहरू
स्तन क्यान्सरको उपचार ट्युमरको आकारमा मात्र होइन, त्यसको बायोलोजी (बायोमार्कर) मा निर्भर हुन्छ।
बायोप्सी रिपोर्ट कसरी बुझ्ने?
बायोप्सी गर्दा IHC (Immunohistochemistry) परीक्षणमार्फत क्यान्सर कोषमा कुन प्रोटिन वा हर्मोन रिसेप्टर छन् भनी हेरिन्छ। यसैका आधारमा सही उपचार रणनीति बनाइन्छ।
स्तनमा गिर्खा वा लक्षण देखिएमा के गर्ने?
स्तनमा देखिने सबै गिर्खा क्यान्सर हुँदैनन् (करिब ८०% गिर्खा सामान्य मासु वा सिस्ट हुन्)। तर सही समयमा जँचाउनु बुद्धिमानी हुन्छ।
ध्यान दिनुपर्ने मुख्य लक्षणहरू
Triple Assessment जाँच
स्तन क्यान्सरको सही पहिचानका लागि KCC मा अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता प्राप्त ३-चरणको परीक्षण गरिन्छ:
- विशेषज्ञद्वारा शारीरिक जाँच (Clinical Exam): क्यान्सर विशेषज्ञ डाक्टरद्वारा स्तन र काखीको परीक्षण।
- रेडियोलोजी जाँच (Digital Mammogram / USG): स्तनको भित्री बनावट हेर्न म्यामोग्राम वा अल्ट्रासाउन्ड।
- कोर निडल बायोप्सी (Core Biopsy): गिर्खाबाट सानो नमुना निकालेर ल्याबमा जाँच (FNAC भन्दा बायोप्सी नै बढी भरपर्दो हुन्छ)।
उपचारको समग्र चरण (Pathway)
क्यान्सरको चरण र प्रकार अनुसार उपचारको क्रम मिलाइन्छ। धेरैजसो बिरामीको उपचार शल्यक्रिया वा किमोथेरापीबाट सुरु हुन्छ।
सही पहिचान
म्यामोग्राम, कोर बायोप्सी र IHC बायोमार्कर रिपोर्ट।
प्राथमिक उपचार
शल्यक्रिया (Surgery) वा ट्युमर घटाउन सुरुमा दिइने किमो (Neoadjuvant Chemo)।
शल्यक्रिया
स्तन जोगाउने (BCS) वा पूरै स्तन हटाउने (Mastectomy) शल्यक्रिया।
रेडियोथेरापी
स्थानीय रूपमा क्यान्सर दोहोरिन नदिन रेडियोथेरापी सेकाइ (DIBH IMRT)।
दीर्घकालीन सुरक्षा
हर्मोन थेरापी, टार्गेटेड थेरापी वा नियमित फ्लो-अप।
स्तन क्यान्सरको शल्यक्रिया
KCC मा हाम्रा क्यान्सर शल्यचिकित्सक (Onco-surgeons) हरूले सम्भव भएसम्म स्तन जोगाउने शल्यक्रियालाई प्राथमिकता दिनुहुन्छ।
Lumpectomy / Breast Conserving Surgery (BCS)
ट्युमर र त्यसवरपरको केही भाग मात्र निकालिन्छ। स्तनको प्राकृतिक बनावट र सौन्दर्य कायम रहन्छ। यसपछि रेडियोथेरापी गर्न अनिवार्य हुन्छ।
आवश्यक परेमाModified Radical Mastectomy (MRM)
ट्युमर धेरै ठूलो भएको वा स्तनका धेरै ठाउँमा फैलिएको अवस्थामा पूरै स्तन र काखीको ग्रन्थी (Axillary Nodes) निकालिन्छ।
काखीको ग्रन्थी जाँचSentinel Node Biopsy (SLNB)
काखीका सबै ग्रन्थीहरू नकाटी मुख्य ग्रन्थी (Sentinel Node) को मात्र परीक्षण गरिन्छ। यसले गर्दा हात सुन्निने (Lymphedema) जोखिम एकदमै कम हुन्छ।
टार्गेटेड, हर्मोन र किमोथेरापी
रगतमार्फत शरीरभरिका क्यान्सर कोषहरू नष्ट गर्न र दोहोरिन नदिन आधुनिक औषधिहरूको प्रयोग गरिन्छ।
HER2-Positive क्यान्सरका लागि विशेष उपचार
HER2-Positive क्यान्सरमा क्यान्सर कोषहरू छिटो बढ्ने गर्छन्। तर टार्गेटेड थेरापीले क्यान्सर कोषलाई मात्र लक्षित गरी नष्ट गर्छ, जसले गर्दा सामान्य कोषलाई असर पर्दैन। KCC मा यी सबै औषधि उपलब्ध छन्:
हर्मोन थेरापी (Hormone / Endocrine Therapy)
ER/PR पोजेटिभ क्यान्सरमा इस्ट्रोजन हर्मोनले क्यान्सर बढाउन मद्दत गर्छ। हर्मोन थेरापीले यो हर्मोनलाई ब्लक गर्छ। यो दैनिक खाइने चक्की (Tablet) को रूपमा ५ देखि १० वर्षसम्म प्रयोग गरिन्छ।
किमोथेरापी र इम्युनोथेरापी
जरुरत अनुसार शल्यक्रिया अघि (Neoadjuvant) वा पछि (Adjuvant) डे-केयर किमोथेरापी दिइन्छ। Triple-Negative क्यान्सरमा इम्युनोथेरापी (Pembrolizumab) को प्रयोग गरिन्छ।
Neoadjuvant Chemo
ट्युमरको आकार घटाएर स्तन जोगाउने शल्यक्रिया सम्भव बनाउन।
Adjuvant Chemo
शरीरमा बाँकी रहेका सुक्ष्म क्यान्सर कोष नष्ट गर्न।
मुटु सुरक्षित राख्ने अत्याधुनिक सेकाइ
स्तन जोगाउने शल्यक्रियापछि वा क्यान्सर काखीको ग्रन्थीसम्म फैलिएको अवस्थामा रेडियोथेरापी अनिवार्य हुन्छ।
DIBH (Deep Inspiration Breath Hold) प्रविधि
देब्रे स्तनको सेकाइ गर्दा मुटु नजिकै हुने हुनाले सेकाइका बेला बिरामीलाई केही सेकेन्ड गहिरो सास रोक्न लगाइन्छ। यसले मुटुलाई सेकाइ हुने क्षेत्रभन्दा टाढा लैजान्छ र मुटु पूर्ण सुरक्षित रहन्छ।
आधुनिक प्रविधिIMRT / VMAT रेडियोथेरापी
हाम्रो लिनियर एक्सीलेटर (Linear Accelerator) मेशिनले क्यान्सर भएको भागमा मात्रै सटीक रूपमा रेडिएसन दिन्छ, जसले गर्दा छाला डढ्ने वा अन्य असर कम हुन्छ।
KCC मा उपचारको यात्रा
पहिलो परामर्शदेखि उपचारपछिको नियमित हेरचाहसम्म KCC तपाईंको साथमा रहन्छ।
पहिलो परामर्श र जाँच
हाम्रा क्यान्सर विशेषज्ञ डाक्टरले तपाईंको अवस्था, रिपोर्ट र लक्षणको अध्ययन गर्नुहुन्छ। आवश्यक परे म्यामोग्राम वा बायोप्सी गरिन्छ।
मल्टिडिसिप्लिनरी ट्युमर बोर्ड (MDT)
सर्जन, मेडिकल अन्कोलोजिस्ट, र रेडिएसन अन्कोलोजिस्ट मिलेर तपाईंको रिपोर्ट अनुसार सबैभन्दा उत्तम उपचार योजना तय गर्नुहुन्छ।
प्राथमिक उपचार (शल्यक्रिया वा किमो)
योजना अनुसार शल्यक्रिया वा ट्युमर घटाउन किमोथेरापी सुरु गरिन्छ।
रेडियोथेरापी (आवश्यकता अनुसार)
शल्यक्रियापछि क्यान्सर पुनः दोहोरिन नदिन केही हप्ताको रेडियोथेरापी सेकाइ गरिन्छ।
टार्गेटेड / हर्मोन थेरापी
बायोमार्कर (ER/HER2) अनुसार हर्मोनको चक्की वा टार्गेटेड सुई (Trastuzumab) सुरु गरिन्छ।
दीर्घकालीन फलो-अप र रिकभरी
उपचार सकिएपछि नियमित जाँच, फिजियोथेरापी र पोषण परामर्श प्रदान गरिन्छ।
नेपालमै अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको स्तन क्यान्सर उपचार
यदि तपाईं वा तपाईंको परिवारमा कसैलाई स्तनमा गिर्खा देखिएको छ, वा भारत वा अन्य अस्पतालमा गराएको रिपोर्टबारे दोस्रो राय (Second Opinion) चाहिएको छ भने KCC मा सम्पर्क गर्नुहोस्।